Bebeklikten reşit olana kadar geçen yıllar, ruh sağlığı açısından kendine özgü bir uzmanlık gerektirir; çocuk ve ergen psikiyatrisi bu dönemle ilgilenen tıp dalıdır. Bu dönemde beyin ve kişilik hızla gelişir; aynı belirti, üç yaşındaki bir çocukta ve on beş yaşındaki bir gençte çok farklı anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle değerlendirme her zaman çocuğun gelişim dönemi, ailesi ve okul ortamıyla birlikte yapılır. Bursa Psikiyatri Doktoru'nda çocuk ve ergenler için otizm spektrum bozukluğu, çocukluk dönemi DEHB, kaygı bozuklukları ve ergenlik döneminde depresyon başlıklarında değerlendirme ve tedavi hizmeti veriyoruz.
Hangi durumlarda başvurmalı?
- Konuşma ve sosyal gelişimde yaşıtlarından belirgin geri kalma, göz temasında azlık
- Evde ve okulda süren dikkat dağınıklığı, yerinde duramama, dürtüsellik
- Okula gitmeyi reddetme, anne babadan ayrılamama, yoğun korkular
- Sabahları tekrarlayan karın ve baş ağrıları
- Uzun süren mutsuzluk, öfke ve içe kapanma
- Okul başarısında açıklanamayan düşüş
- Gece uyanmaları, yalnız uyuyamama, iştahın kaybolması ya da aşırı artması
- Kendini kesme, yaralama ya da "keşke hiç olmasaydım" gibi cümleler kurma
Kendine zarar verme işaretlerinde randevu beklenmez; aynı gün bir hekime ya da acil servise başvurulur.
Dört uzmanlık başlığı
Otizm spektrum bozukluğu: Sosyal iletişimde güçlükler ve tekrarlayıcı davranışlarla seyreden, erken fark edildiğinde yoğun destekle belirgin ilerleme sağlanan gelişimsel bir farklılık.
Çocukluk dönemi DEHB: Dikkat eksikliği, hareketlilik ve dürtüsellikle seyreden; aile, okul ve tedavinin birlikte yürüttüğü bir planla okul ve ev hayatını rahatlatan bir durum.
Çocuk ve ergenlerde kaygı bozuklukları: Ayrılık kaygısı, okul reddi, sosyal kaygı ve yaygın kaygı gibi, korkunun yaşa göre orantısız hâle geldiği durumlar.
Ergenlik döneminde depresyon: Haftalarca süren çökkünlük, öfke ve içe kapanmayla seyreden, tedaviye iyi yanıt veren bir hastalık.
İlk görüşme nasıl planlanır?
İlk görüşmenin bir bölümü genellikle anne ve babayla yapılır. Anne babadan çocuğun hamilelikten bugüne uzanan hikâyesini, ilk adımlarını ve ilk sözcüklerini, hastalıklarını, evdeki düzeni ve okuldaki gününü dinliyoruz. Sonrasında sıra çocuktadır; onunla gelişim dönemine uygun bir dil ve ortamda tanışıyoruz. Küçük çocuklarda oyun ve gözlem, ergenlerde ise yalnız yapılan görüşmeler ön plandadır. Değerlendirme birden fazla görüşme gerektirebilir; gerektiğinde psikolojik testler ve tetkikler istenir. Sürecin sonunda bulguları ve önerilerimizi aileyle ayrıntılı olarak paylaşırız.
Ne getirmelisiniz?
- Varsa önceki raporlar ve değerlendirme sonuçları
- Karne ve öğretmen görüşleri
- Kullandığı ilaçların listesi
- Gelişimle ilgili notlarınız ya da aşı kartı gibi belgeler
Aile ve okulla iş birliği
Çocuğun iyileşmesinde en büyük pay, onu her gün gören yetişkinlerindir. Tedavi planında anne babaya evde neler yapabileceklerini anlatan görüşmeler önemli bir yer tutar. Ailenin izniyle öğretmen ve okul rehber öğretmeniyle iletişim kurulur; sınıf içi düzenlemeler, özel eğitim desteği ve rehberlik ve araştırma merkezi süreçleri konusunda aileye yol gösterilir. Gerektiğinde psikolog, dil ve konuşma terapisti ve özel eğitim uzmanlarıyla birlikte çalışılır.
Tedavi yaklaşımı
Çocuk ve ergenlerde tedavi çoğu zaman ilaç dışı yöntemlerle başlar: ebeveyn eğitimi, bilişsel davranışçı terapi, özel eğitim ve okul düzenlemeleri. İlaç tedavisi; belirtilerin ağır olduğu, ilaç dışı yöntemlere yeterli yanıt alınamadığı ya da çocuğun okul ve aile hayatının ciddi biçimde etkilendiği durumlarda düşünülür. İlaç kararı aileyle ve uygun yaştaki gençle birlikte verilir; düşük dozla başlanır ve düzenli kontrollerle izlenir.
Muayene odasında çocuk
Çocukların ilk psikiyatri görüşmesine kaygıyla gelmesi doğaldır. Bu nedenle ilk dakikalar tanışmaya ve çocuğun odaya alışmasına ayrılır. Küçük çocuklar için oyuncaklar, boya kalemleri ve yer minderleri; daha büyük çocuklar ve gençler için ise rahat koltuklar ve sakin bir ortam hazırlanır. Muayenede iğne, cihaz ya da çocuğu korkutacak bir işlem yoktur; görüşme konuşma, oyun ve gözlemle ilerler. Çocuğun kendi sözcükleriyle anlattıkları, ailenin ve öğretmenin gözlemleri kadar değerlidir.
Kontroller
Tedavi planı başladıktan sonra kontroller, çocuğun ihtiyacına göre birkaç haftada bir ya da daha seyrek planlanır. Bu görüşmelerde evde ve okulda neyin değiştiği, varsa ilacın etkisi ve yan etkileri, büyüme ve gelişim izlenir. Okul yılı başlangıçları, sınav dönemleri ve ergenliğe geçiş gibi dönemeçlerde plan yeniden gözden geçirilir.
Gizlilik ve ergenler
Ergenlerin muayenede kendilerini rahatça anlatabilmesi için gizlilik kuralları ilk görüşmede gençle ve ailesiyle birlikte konuşulur. Görüşmelerin ayrıntısı aileyle paylaşılmaz; ancak gencin güvenliğini tehdit eden bir durum varsa bu önce gençle konuşularak aileye aktarılır.
Sık sorulanlar
Çocuk psikiyatristi ile çocuk psikoloğu arasındaki fark nedir?
Çocuk psikiyatristi tıp eğitimi almış bir hekimdir; tanı koyar, gerekirse tetkik ister ve ilaç tedavisi düzenleyebilir. Psikolog ise terapi ve psikolojik değerlendirme yapar; iki uzman çoğu zaman birlikte çalışır.
Muayeneye anne ve babanın birlikte gelmesi gerekir mi?
Mümkünse evet; iki ebeveynin gözlemleri birbirini tamamlar. Ayrı yaşayan ebeveynlerde her ikisinin de sürece katılabilmesine özen gösterilir.
Kaç yaşından itibaren değerlendirme yapılabilir?
Gelişimle ilgili bir endişe varsa bebeklik döneminden itibaren değerlendirme yapılabilir.
Çocuğuma psikiyatriste gideceğimizi nasıl anlatmalıyım?
Yaşına uygun, dürüst ve sakin bir açıklama yeterlidir: "Duygularını ve seni zorlayan şeyleri konuşabileceğimiz bir doktora gidiyoruz."
