Depresyon ve Tedavisi

Hepimiz zaman zaman üzülür, kendimizi yorgun ya da isteksiz hissederiz. Bu duygular genellikle birkaç gün içinde hafifler. Depresyonda ise çökkün ruh hâli ya da hiçbir şeyden zevk alamama en az iki hafta boyunca, günün büyük bölümünde sürer ve kişinin işini, ilişkilerini, kendine bakımını zorlaştırır. Depresyon bir karakter zaafı ya da "kendini toparlayamamak" değildir; beyin işlevlerini, hormonları ve bedeni de etkileyen, tanısı ve tedavisi olan bir hastalıktır.

Bir hastalık olarak depresyon

Dünya genelinde en sık görülen ruhsal hastalıklardan biri olan depresyon, hayatın herhangi bir döneminde ortaya çıkabilir. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık görülür. Genetik yatkınlık, uzun süreli stres, kayıplar, bazı bedensel hastalıklar, doğum sonrası dönem ve kullanılan bazı ilaçlar riski artırabilir. Ancak çoğu zaman belirgin bir neden olmadan da başlayabilir; "Bir sebebi yok ki" düşüncesi, depresyonu yok saymak için bir gerekçe değildir.

Hangi belirtiler dikkat ister?

• Günün büyük bölümünde süren çökkünlük, boşluk ya da umutsuzluk
• Eskiden keyif veren şeylere karşı ilgi kaybı
• Uykusuzluk ya da tam tersine aşırı uyuma
• İştahta ve kiloda belirgin değişiklik
• Sürekli yorgunluk, enerji düşüklüğü
• Dikkatini toplayamama, karar verememe
• Değersizlik ve suçluluk düşünceleri
• Hareketlerde yavaşlama ya da tersine huzursuzluk
• Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri

Bu belirtilerin bir kısmı iki haftadan uzun sürüyorsa bir psikiyatri değerlendirmesi önerilir.

Depresyonun farklı yüzleri

Depresyon her zaman ağlayan, yataktan çıkamayan biri olarak görünmez. Bazı kişilerde baskın belirti öfke ve sabırsızlıktır. Bazılarında baş, sırt ya da mide ağrıları gibi bedensel yakınmalar ön plandadır. Yaşlılarda unutkanlık ve içe kapanma, gençlerde ise okul başarısında düşüş ve ekrana çekilme öne çıkabilir. Bazı kişiler dışarıdan hayatını sürdürür gibi görünse de içeride yoğun bir boşluk yaşar. Doğum sonrası dönemde, mevsim geçişlerinde ya da bedensel bir hastalığın seyrinde başlayan depresyonlar da özel dikkat gerektirir.

İlk muayenede neler yapılır?

İlk görüşmede belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar ağır olduğu, daha önce benzer dönemler yaşanıp yaşanmadığı ve ailede ruhsal hastalık öyküsü konuşulur. Bedensel hastalıklar ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Tiroit işlevleri, kan sayımı, B12 ve D vitamini gibi tetkikler, depresyona benzer tablolara yol açan bedensel nedenleri dışlamak için istenebilir. Bipolar bozukluğun bir parçası olup olmadığını anlamak için geçmişte aşırı enerjik ve az uykuyla geçen dönemler olup olmadığı da sorulur; bu ayrım tedavi seçimini doğrudan etkiler.

İlaç tedavisi hakkında açık konuşalım

Orta ve ağır depresyonda antidepresan ilaçlar tedavinin temel taşlarından biridir. Bu ilaçların etkisi hemen değil, genellikle iki ile altı hafta içinde belirginleşir. İlk günlerde mide bulantısı, baş ağrısı ya da uyku değişikliği gibi yan etkiler görülebilir; bunların çoğu birkaç hafta içinde azalır. Antidepresanlar alışkanlık yaratan ilaçlar sınıfında değildir, ancak birdenbire bırakılmamalıdır. İyileşme sağlandıktan sonra da tedavi bir süre sürdürülür; bu süre ilk dönem mi yoksa tekrarlayan bir depresyon mu olduğuna göre hekiminizle birlikte belirlenir.

Psikoterapinin yeri

Hafif ve orta depresyonda psikoterapi tek başına etkili olabilir; ağır depresyonda ise ilaçla birlikte yürütüldüğünde etkisi belirgin biçimde artar. Bilişsel davranışçı terapi, kişilerarası terapi ve davranışsal etkinleştirme, depresyonda etkinliği en çok araştırılmış yöntemlerdir. Terapi, yalnızca bugünkü belirtileri hafifletmekle kalmaz, ileride yeni bir dönemi önlemeye de yardımcı olur.

İyileşmenin evreleri

İyileşme genellikle düz bir çizgide ilerlemez. Önce uyku ve iştah düzelir, ardından enerji artar; ruh hâlinin ve keyif alma duygusunun geri gelmesi çoğu zaman en son olur. Bu yüzden yakınlar kişinin "daha iyi göründüğünü" fark ederken kişi kendini hâlâ iyi hissetmeyebilir. Kontrol görüşmelerinde bu değişimler birlikte izlenir.

Nüksü önlemek

Depresyon bir kez geçirildiğinde yeniden görülme olasılığı artar. Düzenli uyku, hareket, alkolden uzak durmak, stres kaynaklarını fark etmek ve erken uyarı işaretlerini tanımak bu riski azaltır. Kendinize özgü erken işaretleri, örneğin uykunun bozulması ya da sosyal ortamlardan çekilme gibi, hekiminizle birlikte belirlemeniz yeni bir dönemi erken yakalamanızı sağlar.

Gündelik hayatta küçük adımlar

Depresyonda en zor şey çoğu zaman başlamaktır. Bu nedenle büyük hedefler yerine küçük ve somut adımlar önerilir: Her sabah aynı saatte kalkmak, gün içinde on beş dakikalık bir yürüyüş, bir arkadaşa kısa bir mesaj göndermek, yarım kalmış bir işin yalnızca bir parçasını tamamlamak. Ruh hâlinin düzelmesini beklemeden harekete geçmek, ruh hâlinin düzelmesine yardım eder.

Yakınlara düşenler

Depresyondaki birine "Biraz çabala, geçer" demek yerine onu dinlemek, küçük günlük işlerde destek olmak ve tedaviye devam etmesini cesaretlendirmek çok daha yardımcıdır. Kişi ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa bu her zaman ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır.

Sık sorulanlar