Yetişkinlikte ruh sağlığı sorunları çoğu zaman sessizce birikir. İş yükü, aile sorumlulukları ve hayatın temposu arasında uykusuz geceler "geçici bir dönem", sürekli gerginlik "yoğunluktan", isteksizlik de "yorgunluk" sayılır. Oysa bu belirtilerin bir kısmı, tanısı ve tedavisi olan durumların işaretidir. Bursa Psikiyatri Doktoru'nda yetişkinlerde depresyon, anksiyete bozukluğu, panik atak, bipolar bozukluk ve yetişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu için muayene ve tedavi hizmeti veriyoruz.
Psikiyatriste ne zaman başvurulur?
Aşağıdaki durumlardan biri birkaç haftadan uzun sürüyorsa ve işinizi, ilişkilerinizi ya da kendinize bakımınızı etkiliyorsa bir psikiyatri değerlendirmesi yararlı olur:
- Geçmeyen bir çökkünlük, isteksizlik ya da hiçbir şeyden zevk alamama
- Kontrol edemediğiniz endişeler, sürekli gerginlik
- Ani başlayan çarpıntı ve nefes darlığı nöbetleri, bu nöbetlerin tekrarlayacağı korkusu
- Uykunun belirgin biçimde azaldığı, enerjinin ve harcamaların olağandışı arttığı dönemler
- Çocukluktan beri süren dikkat dağınıklığı, unutkanlık ve erteleme
- Uyku düzeninin aylardır bozuk olması
- Alkol ya da sakinleştirici kullanımının arttığını fark etmek
- Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri
Son madde acil bir durumdur; beklemeden bir hekime ya da acil servise başvurun. Yakınlarınızın sizde fark ettiği değişiklikler de, siz henüz bir sorun olduğunu düşünmüyor olsanız bile, ciddiye alınması gereken bir işarettir.
Beş uzmanlık başlığı
Depresyon: Haftalarca süren çökkünlük, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişiklikleriyle seyreden, tedaviye iyi yanıt veren bir hastalık.
Anksiyete bozukluğu: Yaygın kaygı, sosyal kaygı ve sağlık kaygısı gibi, endişenin orantısız ve kontrol edilemez hâle geldiği durumlar.
Panik atak: Birkaç dakikada zirveye ulaşan yoğun korku nöbetleri ve bunlara bağlı kaçınma davranışları.
Bipolar bozukluk: Mani ya da hipomani ile depresyon dönemlerinin birbirini izlediği, uzun süreli izlem gerektiren bir duygudurum bozukluğu.
Yetişkin DEHB: Çocuklukta başlayıp yetişkinliğe uzanan dikkat, planlama ve dürtü kontrolü güçlükleri.
İlk muayene
İlk görüşme, öykünüzün tamamını dinleyebilmek için kontrol görüşmelerinden daha uzun planlanır. Yakınmalarınızın ne zaman başladığı, nasıl seyrettiği, daha önce benzer dönemler yaşayıp yaşamadığınız, ailenizde ruhsal hastalık öyküsü, bedensel hastalıklarınız ve kullandığınız ilaçlar konuşulur. Dilerseniz bir yakınınız görüşmenin bir bölümüne katılabilir; özellikle bipolar bozukluk ve DEHB değerlendirmesinde yakınların gözlemleri değerlidir.
Tetkikler ne zaman istenir?
Bazı bedensel durumlar ruhsal belirtilere benzer tablolar yaratabilir. Tiroit hastalıkları, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve bazı hormonal değişiklikler bunların başında gelir. Bu nedenle gerekli görülen durumlarda kan tahlilleri istenir. Bazı ilaçlara başlamadan önce ve tedavi sırasında karaciğer, böbrek ve kalp işlevlerinin izlenmesi de gerekebilir.
Tedavi kararı birlikte verilir
Muayenenin sonunda düşündüğümüz tanıyı ve gerekçesini açıkça anlatıyoruz. İlaç tedavisi, psikoterapi ya da ikisinin birlikte kullanılması gibi seçenekleri, beklenen faydaları ve olası yan etkileriyle birlikte konuşuyoruz. Hafif durumlarda yalnızca izlem ve yaşam düzenlemeleri yeterli olabilir. Karar her zaman sizin tercihleriniz ve günlük hayatınız göz önünde bulundurularak verilir. Psikoterapi gerektiğinde, uygun yönteme ve uzmana yönlendirme yapılır.
Kontroller ve tedavinin süresi
İlaç başlandıysa ilk kontrol genellikle birkaç hafta içinde yapılır; etkinin ve yan etkilerin değerlendirildiği bu görüşmede gerekirse doz ayarlanır. Belirtiler düzeldikten sonra kontroller seyrekleşir. Tedavinin ne kadar süreceği tanıya, belirtilerin ağırlığına ve daha önce benzer dönemler yaşanıp yaşanmadığına göre değişir. İlacı bırakma kararı da birlikte ve kademeli olarak verilir.
Özel dönemler
Bazı hayat dönemleri ruh sağlığı açısından ayrıca dikkat ister. Gebelik ve doğum sonrası dönemde başlayan ya da artan depresyon ve kaygı, anne ve bebeğin sağlığı birlikte gözetilerek tedavi edilir; gebelik planlayan ve psikiyatrik ilaç kullanan kadınların bunu önceden hekimleriyle konuşması önerilir. Menopoz dönemi, ağır bedensel hastalıklar, bir yakının kaybı, emeklilik ve iş kaybı da duygudurumu etkileyebilir. İleri yaşlarda ise unutkanlık ve içe kapanma bazen depresyonun işareti olabilir; bu durumlar bunama ile karıştırılmamalı, ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Psikiyatri ve psikoterapi birlikte
Pek çok yetişkinde en kalıcı sonuç, ilaç tedavisi ile psikoterapinin birlikte kullanıldığı planlarla alınır. İlaç belirtileri hafifletip günlük hayatı yeniden yönetilebilir kılarken, terapi sorunları sürdüren düşünce ve davranış kalıplarıyla çalışır ve gelecekteki dönemlere karşı beceriler kazandırır. Terapi önerildiğinde, yönteme ve konuya uygun bir uzmana yönlendirme yapılır ve izniniz olursa terapistinizle iletişim içinde kalınır.
Gizlilik
Muayenede konuşulanlar ve sağlık bilgileriniz gizli tutulur; izniniz olmadan işvereniniz ya da aileniz dahil kimseyle paylaşılmaz. Bu kuralın tek istisnası, sizin ya da başka birinin hayatının ciddi bir tehlike altında olduğu durumlardır.
Sık sorulanlar
Psikiyatri muayenesine tek başıma gelebilir miyim?
Evet. Yetişkinler muayeneye tek başına gelebilir; dilerseniz bir yakınınızı da getirebilirsiniz.
İlk muayeneye ne getirmeliyim?
Varsa önceki raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçların adlarını ve dozlarını yanınızda bulundurmanız yeterlidir.
Muayenede konuşulanlar sağlık kayıtlarına nasıl geçer?
Kayıtlar yalnız tedavinin gerektirdiği ölçüde tutulur; hangi bilgilerin nerede saklandığını ilk görüşmede sorabilirsiniz.
Uzun yıllardır aynı ilacı kullanıyorum, gözden geçirilebilir mi?
Evet. Kullandığınız tedavinin hâlâ gerekli ve uygun olup olmadığı, yan etkileriyle birlikte yeniden değerlendirilebilir.
Psikiyatrik ilaçlar kişiliğimi değiştirir mi?
Hayır. Doğru ilaç ve doz, belirtileri azaltarak kendinizi yeniden kendiniz gibi hissetmenize yardımcı olur.
